پس از سه نسخه كوچك زيباى سال 830 / 7 - 1426 ، تاريخ ديگرى كه براى محصولات كتابخانه بايسنقر مىتوان درنظر گرفت ، سال 833 / 30 - 1429 است كه در اين سال دو نسخه مشهور تكميل شد : كليله و دمنه با استنساخ محمد بن حسام و شاهنامه با تحرير جعفر بايسنقرى « 1 » كه در سال 1931 م . شناسايى شد و نخستين بار در نمايشگاه بزرگ نسخه‌هاى فارسى در آكادمى سلطنتى لندن به عنوان شاهكار عصر خود به جهانيان عرضه شد . امروزه گرچه با ارزيابى و بررسى آن ، انتقاداتى بدان وارد است ، ولى اين انتقادات از شاهكار بودن آن نمىكاهد . دو ويژگى برجسته نگاره‌هاى سى و هفت‌گانهء آن ، مهارت و تركيب‌بنديهاى مختلف و رنگ‌آميزى درخشان آنهاست . طراحى آنها احساسى و يا سيال نيست ، بلكه در تنظيم و مهارت عالى آنها نهفته است . بين پيكره‌هاى آنها نوعى رابطه رسمى كارآمد وجود دارد ولى اين پيكره‌ها تا حدودى خشك و فاقد حسپذيرى است . بيشتر در آنها پرسپكتيو مفهومى موجود است تا پرسپكتيو بصرى ؛ ولى به هرحال هردو به طور هماهنگ حاصل شده است . دو صحنه ديوان و « خوابگاه رودابه » با دقت تمام تمامرخ است و قاليها و كف كاشيكارى هم مستقيما از بالا قابل رؤيت است ولذا در خط ممتد با ديوار عقبى قرار دارد . هيچ‌گونه تلاشى براى جادادن تاج و تخت در آرايه نشده است : يكى به صورت تمامرخ ديده مىشود و ديگرى به گونه مورب ؛ ولى هيچ نوع همكنارى با نماى جلويى ندارد . در نگاره « گلنار از پنجره اردشير را نظاره مىكند » با شكل غيرمنظم حياط و ديوار مورب برج ، بعضى نقشبرجستگى عرضه شده است ، امّا وقتى كه اين تركيب‌بندى به بالاى صفحه رسيده ، مشكل لاينحلى پيش آمده است . هنرمند ازاين مشكل شانه خالى كرده و كاشيكارى را به سادگى تا حاشيه كشانده است . در نگاره « تدفين فرامرز » دو تابوت رستم و زواره در گورخانه گنبدى با نوعى از پرسپكتيو فضايى ارائه شده و حال آنكه كف كاشيكارى كه آنان در آن ايستاده‌اند به كلى تمامرخ است ، امّا آشكارا در هر يك از پايه‌هاى طاقگان جداره جلويى به پايان رسيده است . ديوارهاى حياط در پيشزمينه ، هيچ نوع تطابقى با سيستم ندارد . از سوى ديگر ، معمارى سنجيده نگاره « دفاع شجاعانه » - كه در خلال آن اسفنديار ، ارجاسپ ستمگر را به قتل مىرساند - تلاش قابل اعتنايى براى ارائه پرسپكتيو فضايى است . در اينجا نيز تختگاه كه مركز و كانون درام است در منظره جلويى به چشم مىخورد بدون اينكه اجازه خودنمايى به پهنه‌هاى مختلف كف و يا ديوار داده باشد ؛ امّا بقيه تركيب‌بندى طورى تنظيم شده كه گويى بخش بيرونى را از اين نقطه پخش كرده است . پيشتر تركيب‌بندى مدور در

--> ( 1 ) - بينيون ، نقاشى نگارگرى ايران ، شماره 49 ، تصاوير XLIII - L ؛ ايران ، نقاشى ايران ، تصاوير I - IX ؛ گرى ، نگارگرى ايران از لابلاى نسخ خطى كهن ، تصاوير I - IX .